ارائه سرکار خانم رجبی به عنوان دبیر جلسه:
کرسی آزاداندیشی با موضوع « از بدن ابژه شده تا تن قدسی، الگوی سوم زن در اندیشه رهبری و مالکیت تن از منظر فمنیسم » با هدف بررسی جایگاه زن، مفهوم مالکیت بر بدن و نسبت آن با کرامت انسانی و حضور اجتماعی زن برگزار شد.
در این کرسی، با اشاره به واقعه کربلا و ایستادگی انسانها در برابر ظلم و نگاههای ابزاری، بر ضرورت بازخوانی مفهوم کرامت زن و مقابله با نگاههای ابژهساز تأکید شد. همچنین مفهوم «تن قدسی» به عنوان یکی از محورهای اصلی بحث مطرح و بر این نکته تأکید شد که بدن زن نباید به عنوان ابزار، کالا یا وسیلهای برای جلب توجه و سودآوری مورد نگاه قرار گیرد، بلکه باید آن را جلوهای از کرامت و ارزش انسانی دانست.
در ادامه، موضوع «الگوی سوم زن» در اندیشه مقام معظم رهبری مورد بررسی قرار گرفت؛ الگویی که تلاش میکند از دوگانه زن سنتیِ منزوی و زن مدرنِ گرفتار ابژهشدگی عبور کرده و تصویری از زنی ارائه دهد که در عین برخورداری از عفاف و حیا، حضوری فعال، اثرگذار و کنشگر در عرصههای علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دارد.
در بخش دیگری از این نشست، مفاهیم کلیدی همچون ابژهشدگی، تن قدسی، الگوی سوم زن و مالکیت بر تن تشریح شد. در تبیین مفهوم ابژهشدگی عنوان شد که در این نگاه، زن به جای آنکه فاعل و کنشگر باشد، به مفعول یا کالا تقلیل پیدا میکند و بدن او ممکن است به ابزاری برای لذتجویی، تبلیغات، فروش محصولات یا جلب توجه تبدیل شود.
همچنین «تن قدسی» به عنوان برداشتی متعالی از بدن زن مورد توجه قرار گرفت؛ مفهومی که بدن را امانت الهی و جلوهای از حکمت خداوند میداند و بر حفظ حریم و کرامت آن تأکید دارد. در این نگاه، حیا و حجاب به عنوان مؤلفههایی برای صیانت از شأن انسانی زن و جلوگیری از نگاه ابزاری به بدن مطرح شد.
از دیگر محورهای مورد بحث در این کرسی، مفهوم «مالکیت بر تن» در گفتمان فمینیسم لیبرال بود. در این بخش، این دیدگاه مورد بررسی قرار گرفت که زن مالک بدن خود است و باید درباره نحوه پوشش، روابط جنسی و مسائل مرتبط با بدن خود اختیار داشته باشد. در مقابل، این پرسش مطرح شد که آیا تأکید بر مالکیت مطلق بدن، به معنای تحقق آزادی زن است یا میتواند در شرایطی به تقویت نگاه ابزاری و کالایی به بدن زن منجر شود.
در ادامه بحث، تقابل میان دو رویکرد مورد بررسی قرار گرفت؛ از یک سو، رویکردی که بدن را در چارچوب «مالکیت خصوصی» تعریف میکند و از سوی دیگر، رویکرد «تن قدسی» که بدن را بخشی از کرامت و هویت انسانی میداند و بر صیانت از آن تأکید دارد.
در این کرسی همچنین بر این نکته تأکید شد که الگوی سوم زن نه به معنای بازگشت به الگوهای سنتیِمحدودکننده و منزویکننده است و نه پذیرش الگوی ابژهشدن زن در گفتمان مدرن؛ بلکه الگویی است که در آن زن میتواند ضمن حفظ عفاف و حریم انسانی، حضوری فعال و اثرگذار در عرصههای مختلف جامعه داشته باشد.
در پایان، پرسشهای محوری این کرسی مطرح شد: آیا مفهوم «مالکیت بر تن» در گفتمان فمینیستی در نهایت به آزادی زن منجر میشود یا ممکن است زمینهساز سلطه نگاه ابزاری بر او باشد؟ و آیا بازتعریف مفهوم «تن قدسی» میتواند راهی برای بازپسگیری هویت مستقل و کرامت زن در جهان معاصر باشد یا خود به محدودیتهایی جدید منجر خواهد شد؟
ارائه سرکارخانم ابوالقاسمی به عنوان استاد ارائه کننده:
در این کرسی، استاد ابوالقاسمی به تبیین سیر تاریخی و معناشناختی واژه «فمینیسم» پرداخت و با مرور موجهای نخست و دوم این جنبش، ابعاد ادبی، فلسفی و اجتماعی این مفهوم را مورد بررسی قرار داد.
معنای اصطلاحی فمینیسم
استادابوالقاسمی در ابتدای سخنان خود اظهار کرد: واژه «فمینیسم» معانی اصطلاحی متفاوتی دارد؛ اما معنایی که امروز مد نظر است، در دیدگاه ادبی و فلسفی سابقه ندارد و به هر حال بهعنوان ابزار از آن استفاده میشود. وی افزود: امروزه این واژه به معنای جنبشهای سازمانیافته برای احقاق حقوق زنان به کار میرود.
وی با بیان اینکه این جریان فکری معتقد است زن و مرد در همه جنبهها —اعم از سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و عمومی —باید برابر باشند، تصریح کرد: برابریِ موردنظر این جریان، بهمعنای یکسانی و همانندی (تساوی) است، نه صرفاً برابری در حقوق.
سیر معنایی واژه از پزشکی تا سیاست
سخنران با اشاره به اینکه واژه فمینیسم پیش از شکلگیری جریانهای فمینیستی نیز وجود داشته، اما به معنای امروزی نبوده، گفت: این واژه سیر معنایی را طی کرده است. نخستین کاربرد آن در علم پزشکی بوده و درباره مردانی به کار رفته که از لحاظ جنسی ویژگیهای زنانه داشتند؛ به این وضعیت «بیماری فمینیسم» گفته میشد.
وی ادامه داد: پس از آن، این واژه برای زنانی استفاده شد که رفتاری مردانه داشتند و ویژگیهای مردانه در آنها بروز و نمود داشت. در ادامه، واژه فمینیسم به گروههای مرتبط با مسئله حقوق زنان اطلاق شد و امروزه با همین معنای اصطلاحی شناخته میشود.
موجهای فمینیسم
موج اول: از فرانسه و حدود سال ۱۷۹۰، همزمان با جریانهای شکلگیری جمهوری، آغاز شد. نخستین گام اعتراضی این موج در رابطه با حقوق اجتماعی بود؛ بدین معنا که چرا زنان از اصلاحات، بهرهای متناسب و متعادل نمیبرند. پس از آن، مطالبه حق رأی مطرح شد و تا حدود سال ۱۹۲۰ کشورها بهتناسب، حق رأی را به زنان اعطا کردند؛ آمریکا نیز از سال ۱۹۲۰ [با تصویب متمم نوزدهم] این حق را به زنان داد.
موج دوم: این موج، موجی اجتماعی بود که فراتر از حقوقِ صرفاً قانونی، به مسائل اجتماعی و فرهنگی پرداخت.
وی درباره موج سوم فمینیسم نیز گفت: این مرحله تحت تأثیر تحولگرایی اجتماعی، فضای فرهنگی جدید و پیامدهای انقلاب صنعتی غرب شکل گرفت. به گفته وی، نیاز به نیروی کار ارزان، شکل گیری طبقه سرمایه دار، گسترش نظام کارفرمایی، کمرنگ شدن ارزشهای خانوادگی، توسعه سیاستهای مدرن، حاکمیت مدرنیته و گسترش استعمار از مهمترین عوامل اثرگذار بر این دوره بود.
استاد ارائه دهنده افزود: به اعتقاد برخی صاحب نظران، طبقه بورژوا که پس از رنسانس در فرانسه قدرت گرفت، با تأکید بر تجارت، صنعت و اقتصاد، ارزشهای مادی و فردگرایانه را ترویج کرد و سودجویی را بر ارزشهای اخلاقی ترجیح داد.
وی خاطرنشان کرد: تحولات اقتصادی ناشی از انقلاب صنعتی، ساختار خانواده را نیز دستخوش تغییر کرد. تغییر نظام آموزشی، افزایش سن ورود به بازار کار و تبدیل نوجوانان از نیروی مولد در نظام فئودالی به مصرف کنندگان در نظام صنعتی، از جمله پیامدهای این تحولات بود. همچنین با تغییر نسبت درآمد و هزینه در خانواده، نقش اقتصادی فرزندان دگرگون شد و زمینه های گسترش مصرف گرایی و تنوع طلبی در جوامع مدرن فراهم آمد. اگر بخشهای بعدی را نیز ارسال کنید، همه را با همین سبک خبری و استاندارد ویرایش میکنم تا در پایان یک گزارش خبری یکپارچه و قابل انتشار داشته باشید.
وی در پایان با اشاره به سخنان یکی دیگر از ارائه دهندگان کرسی افزود: اگرچه دستاوردهای جریان فمینیسم در برخی حوزه ها برای زنان غربی قابل توجه بوده است، اما از نگاه مطرح شده در این نشست، مهمترین پیامد این رویکرد، تضعیف نگاه ارزشی به زن و کاهش توجه به کرامت ذاتی اوست؛ موضوعی که به عنوان یکی از وجوه تمایز میان دیدگاه اسلام و فمینیسم مطرح شد.
ارائه سرکار خانم علیزاده به عنوان استاد منتقد:
استاد منتقد در ادامه با استناد به آیات قرآن و روایات بیان کرد: در آموزههای اسلامی، معیار برتری انسان، جنسیت نیست و نمونههایی همچون همسر فرعون و حضرت مریم(س) به عنوان الگوهایی برای همه انسانها، اعم از زن و مرد، معرفی شدهاند. وی افزود: مقام معظم رهبری نیز در تبیین این موضوع، بر جایگاه والای زن در اندیشه اسلامی تأکید کردهاند.
وی همچنین به تفسیر روایت «المرأة ریحانة و لیست بقهرمانة» اشاره کرد و گفت: بر اساس این برداشت، مقصود از «قهرمان» در ادبیات عرب، کارگزار و مسئول انجام امور است و این روایت به معنای نفی کرامت یا توانمندی زنان نیست، بلکه تأکید دارد که زن نباید صرفاً به عنوان نیروی کار و ابزار انجام وظایف تلقی شود. به گفته وی، این نگاه، جایگاه زن را بر پایه آرامشبخشی، مودت، رحمت و کرامت انسانی تعریف میکند.
خانم علیزاده افزود: از منظر مطرحشده در این نشست، کارهای خانه وظیفه الزامی زن محسوب نمیشود و در فقه اسلامی برای آن جایگاه و ارزش مستقلی در نظر گرفته شده است. وی تأکید کرد که این برداشت، با نگاه ابزاری به زن تفاوت اساسی دارد.
استاد منتقد در بخش دیگری از سخنان خود، به تفاوت میان «تبعیض» و «تفاوتهای تکوینی» اشاره کرد و گفت: از دیدگاه ارائهشده، تفاوت برخی مسئولیتهای زن و مرد، از جمله مسئولیت تأمین نفقه، ناشی از تفاوتهای طبیعی و متناسب با ظرفیتها و نقشهای هر یک است و نباید به عنوان تبعیض جنسیتی تفسیر شود.
خانم علیزاده ادامه داد: بر اساس نظریه «تن قدسی»، نقشهایی همچون مادری، ایجاد آرامش در خانواده و حفظ کانون محبت، با برخی مسئولیتهای اجتماعی قابل جمع است، اما در صورت نادیده گرفتن تفاوتهای طبیعی، ممکن است تعارضهایی در ایفای این نقشها ایجاد شود. به گفته وی، این نظریه تلاش میکند تفاوت مسئولیتها را بر پایه عدالت و تناسب با ظرفیتهای زن و مرد تبیین کند، نه بر مبنای برتری یکی بر دیگری
وی با اشاره به چالشهای امروز جامعه زنان اظهار کرد: از نگاه مطرحشده در این نشست، یکی از مهمترین چالشها، مسئله حجاب و نسبت آن با مفهوم «تن قدسی» و «تن ابژه» است. به اعتقاد وی، حجاب در این چارچوب، نماد حفظ کرامت و ارزش ذاتی زن تلقی میشود و مانع از آن است که بدن زن به ابزاری برای دستیابی به اهداف سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی تبدیل شود. وی اعلام کرد که در ادامه نشست، این موضوع با جزئیات بیشتری مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
در ادامه کرسی ، با اشاره به برخی نگرشهای فرهنگی درباره جایگاه زنان اظهار کرد: بخشی از چالشهای موجود، ریشه در باورهای فرهنگی و عرفی دارد که گاه بدون پشتوانه دینی یا فقهی در جامعه رواج یافته است. وی با ذکر نمونههایی از توصیههای رایج در خانوادهها گفت: در برخی موارد، زنان همواره به سکوت، کوتاه آمدن و چشمپوشی از حقوق خود توصیه میشوند؛ در حالی که این توصیهها، هرچند ممکن است در برخی شرایط راهگشا باشد، اما نباید به یک اصل همیشگی تبدیل شود و زمینه خودکمبینی یا خودتحقیری زنان را فراهم کند.
وی تأکید کرد: برای دستیابی به جامعه مطلوب و تمدنساز، زن و مرد باید هر دو بر اساس الگوی اسلامی حرکت کنند و تحقق این هدف، نیازمند اصلاح برخی برداشتهای نادرست فرهنگی است.
خانم علیزاده در ادامه به تبیین «الگوی سوم زن» پرداخت و گفت: این الگو نه انزوای کامل زن در محیط خانه را میپذیرد و نه الگوی مبتنی بر نمایش جذابیتهای ظاهری برای حضور اجتماعی را. به گفته وی، در این دیدگاه، زن ضمن حفظ جایگاه خانواده و ایفای نقش همسری و مادری، میتواند در عرصههای مختلف اجتماعی نیز حضوری فعال و اثرگذار داشته باشد.
وی افزود: الگوی سوم، نسخهای واحد و یکسان برای همه زنان ارائه نمیکند، بلکه متناسب با تواناییها، شرایط خانوادگی و ظرفیتهای هر فرد قابل تحقق است. از این رو، ممکن است برخی زنان در عرصههای حرفهای و شغلی فعالیت داشته باشند و برخی دیگر از طریق فعالیتهای فرهنگی، آموزشی، مذهبی یا اجتماعی نقشآفرینی کنند.
استاد حوزه با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری اظهار داشت: منظور از حضور اجتماعی زنان، صرفاً اشتغال و کسب درآمد نیست، بلکه هرگونه فعالیت اثرگذار در جامعه را شامل میشود. وی در همین زمینه خاطرنشان کرد که حضور بانوان در مدارس، مراکز فرهنگی، مساجد و دیگر عرصههای تربیتی، نقش مهمی در شکلدهی به نسل آینده دارد.
وی همچنین بر ضرورت بهروز بودن مادران نسبت به تحولات فرهنگی و اجتماعی تأکید کرد و گفت: مادری که از فضای فکری و فرهنگی نسل جدید فاصله بگیرد، ممکن است نقش تربیتی خود را به الگوهای دیگری همچون دوستان، معلمان یا چهرههای فضای مجازی واگذار کند.
وی در ادامه، به تغییر برخی ارزشهای اجتماعی اشاره کرد و افزود: در سالهای اخیر، جایگاه اجتماعی زنان بیش از گذشته با میزان درآمد و اشتغال آنان سنجیده میشود؛ بهگونهای که اشتغال بانوان حتی به یکی از معیارهای انتخاب همسر تبدیل شده است. به اعتقاد وی، این تغییر نگرش، نیازمند بازنگری و تبیین دوباره ارزشهای خانواده در چارچوب الگوی اسلامی است.
خانم علیزاده با بیان دیدگاه خود اظهار کرد: در الگوی سوم، اولویت با حفظ جایگاه خانواده، نقش همسری و مادری است؛ در عین حال، زن میتواند با حفظ این اولویتها، در عرصههای مختلف اجتماعی نیز حضور مؤثر داشته باشد. به گفته وی، حضور اجتماعی زنان نباید صرفاً با درآمدزایی تعریف شود، بلکه اثرگذاری فرهنگی، تربیتی و اجتماعی نیز از مهمترین ابعاد این حضور به شمار میرود.این بخش نیز با همان سبک خبری بخشهای قبلی تنظیم شده است تا در پایان، همه بخشها بهصورت یک گزارش خبری منسجم و قابل انتشار کنار هم قرار گیرند.
خانم علیزاده در ادامه، بر نقش الگوهای عینی در ترویج فرهنگ حجاب و نقد برخی دیدگاههای فمینیستی تأکید کرد و گفت: به اعتقاد وی، حضور موفق بانوان محجبه در عرصههای علمی، ورزشی، فرهنگی و سیاسی، مؤثرترین شیوه برای معرفی الگوی زن مسلمان است. وی اظهار داشت که اگرچه برگزاری نشستها و کرسیهای علمی ارزشمند است، اما تأثیر عملی و اجتماعی یک بانوی محجبه که در عرصههای ملی و بینالمللی به موفقیت دست یافته، به مراتب بیشتر خواهد بود؛ موضوعی که به گفته وی در بیانات مقام معظم رهبری نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
وی سپس به موضوع «مادری» به عنوان یکی دیگر از محورهای تفاوت میان دیدگاه «تن قدسی» و «تن ابژه» پرداخت و اظهار کرد: از نگاه مطرحشده در این نشست، برخی جریانهای فمینیستی، نقش مادری را در تعارض با پیشرفت و حضور اجتماعی زنان ارزیابی میکنند و مباحثی همچون سقط جنین یا ترویج روابط آزاد نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است.
استاد منتقد افزود: به باور وی، گسترش چنین رویکردی میتواند بر کاهش نرخ فرزندآوری و تغییر ساختار جمعیتی جوامع اثرگذار باشد. وی با اشاره به روند کاهش رشد جمعیت، این مسئله را یکی از پیامدهای تغییر نگرش نسبت به جایگاه مادری دانست.
وی در تبیین مفهوم «تن قدسی» گفت: در این دیدگاه، زن به عنوان مجرای تحقق اراده الهی در استمرار نسل انسان معرفی میشود و همین ویژگی، جایگاه ویژهای به مادری میبخشد. به اعتقاد وی، ارزش مادری صرفاً در ایفای یک نقش اجتماعی خلاصه نمیشود، بلکه از منظر دینی، دارای منزلت و کرامت ویژهای است.
خانم علیزاده ادامه داد: بر اساس این نگاه، تفاوت اصلی میان «تن قدسی» و «تن ابژه» در آن است که در رویکرد دوم، اختیار و خواست فردی محور اصلی تصمیمگیری درباره بدن تلقی میشود، اما در نگاه «تن قدسی»، بدن انسان امانتی الهی است و نقش مادری نیز در همین چارچوب معنا پیدا میکند.
وی با اشاره به جایگاه مادر در آموزههای اسلامی اظهار کرد: آیات قرآن و روایات اسلامی، منزلت ویژهای برای مادر قائل شدهاند و این جایگاه، مؤید نگاه کرامتمحور به زن است.
استاد منتقد همچنین با استناد به بیانات مقام معظم رهبری بیان کرد: از این منظر، جامعه اسلامی نباید در موضوع زن و خانواده در موضع دفاع قرار گیرد، بلکه باید الگوی خود را با تکیه بر کرامت زن و ارزش مادری تبیین کند. وی افزود: در این چارچوب، مسئولیت تأمین هزینههای زندگی بر عهده مرد قرار گرفته و این مسئله به عنوان یکی از سازوکارهای حمایت از نقش مادری و حفظ آرامش خانواده مورد توجه قرار گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: از نگاه ارائهشده در این نشست، نظریه «تن قدسی» نه زن را به انزوا و خانهنشینی دعوت میکند و نه الگوی مبتنی بر نادیده گرفتن ارزشهای خانوادگی را میپذیرد؛ بلکه با تکیه بر «الگوی سوم زن مسلمان»، بر حضور فعال و اثرگذار زنان در عرصههای اجتماعی، همراه با حفظ کرامت، عفاف، نقش مادری و جایگاه خانواده تأکید دارد.
خانم علیزاده تأکید میکند که الگوی مطلوب زن در اندیشه اسلامی، «الگوی سوم زن مسلمان» است؛ یعنی نه انزوای کامل در خانه و نه کنار گذاشتن ارزشهای دینی برای حضور اجتماعی.
از نگاه او، زن میتواند با حفظ حجاب، عفاف، کرامت و جایگاه خانواده، در عرصههای علمی، ورزشی، مدیریتی و سیاسی نقش فعال و اثرگذار داشته باشد. به نمونههایی از موفقیت زنان محجبه در دانشگاهها، پزشکی، ورزش و مدیریت اشاره میشود و این موفقیتها بهعنوان پاسخ عملی به این ادعا مطرح میشود که پیشرفت اجتماعی مستلزم کنار گذاشتن ارزشهای دینی است.
استاد منتقد حضور اجتماعی را صرفاً اشتغال و کسب درآمد نمیداند، بلکه هر نوع اثرگذاری مثبت در جامعه را مصداق حضور اجتماعی معرفی میکند.
در ادامه، با اشاره به مشارکت زنان در فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی، بهویژه در حمایت از مردم غزه، نقش زنان در جامعه پررنگ و اثرگذار توصیف میشود.سپس دوباره به مفهوم «تن ابژه» بازمیگردد و بیان میکند که در برخی دیدگاههای فمینیستی، بدن زن بهعنوان «سرمایه جنسی» یا ابزاری برای دستیابی به اهداف سیاسی، اقتصادی یا اجتماعی تلقی میشود.
از دیدگاه استاد منتقد، این نگاه موجب میشود ارزش زن به ظاهر و جذابیت جسمانی او تقلیل یابد و پیامد آن کاهش کرامت انسانی و افزایش مقایسههای ظاهری، کاهش اعتمادبهنفس و کالایی شدن بدن زن است.
در ادامه اشاره میشود که جریانهای مختلف فمینیستی هرچند تبیینهای متفاوتی از «تن ابژه» دارند، اما همگی به نوعی بدن زن را وسیلهای برای تحقق اهداف فردی یا اجتماعی میدانند و سخنران این رویکرد را در تقابل با مفهوم «تن قدسی» قرار میدهد.
خانم علیزاده سه نقد اصلی به دیدگاه «تن ابژه» وارد میکند:
1.ابزاری ماندن بدن زن: از نظر او، حتی اگر بدن زن برای مقابله با مردسالاری، کسب قدرت، سرمایه جنسی یا خودآگاهی به کار گرفته شود، همچنان «ابزار» باقی میماند و از حالت ابژه خارج نمیشود.
2.از بین رفتن کرامت ذاتی: سخنران معتقد است در این نگاه، ارزش زن به جذابیت جسمانی، منافع سیاسی یا اقتصادی تقلیل پیدا میکند و زن به کالای جنسی، سیاسی یا اقتصادی تبدیل میشود..
3.تعارض با عدالت: به اعتقاد او، فمینیسم عدالت را با تساوی کامل زن و مرد یکسان میگیرد، در حالی که از دیدگاه «تن قدسی»، عدالت به معنای رعایت تفاوتهای طبیعی و مسئولیتهای متفاوت زن و مرد است، نه یکسان بودن همه حقوق و تکالیف.
در ادامه، به دیدگاه مطرحشده از سوی رهبر جمهوری اسلامی اشاره میشود که غرب در فهم جایگاه زن دچار خطا شده و حضور اجتماعی زن را به نمایش جذابیتهای جنسی گره زده است.
وی همچنین ادعا میکند که بخشی از انگیزه کشف حجاب در ایران، مقابله با نظام مردسالار تلقی میشود و این نیز از نظر او نوعی استفاده ابزاری از بدن است.
در مقابل، «تن قدسی» به عنوان جایگزین معرفی میشود؛ یعنی بدنی که امانتی الهی است و باید در مسیر تحقق اراده الهی، رشد معنوی، مادری، فعالیت اجتماعی، پیشرفت علمی و شکوفایی استعدادها به کار گرفته شود، نه برای کسب قدرت یا جلب توجه.
خانم علیزاده نتیجه میگیرد که عدالت از نگاه «تن قدسی» به معنای تقسیم مسئولیتها متناسب با ویژگیها و ظرفیتهای زن و مرد است. بر این اساس، مسئولیتهایی مانند بارداری، شیردهی و تربیت فرزند اقتضا میکند که تأمین مالی خانواده بر عهده مرد باشد و زن الزام به تأمین معاش نداشته باشد؛ از نظر سخنران، این تقسیم وظایف مصداق عدالت است، نه تبعیض.
جلسه پرسش و پاسخ:
پس از پایان ارائه، یکی از حاضران این پرسش را مطرح میکند که آیا تحقق «الگوی سوم زن» که رهبر جمهوری اسلامی مطرح کردهاند، بدون تحقق «الگوی سوم مرد» ممکن است؟ او به واقعیتهای امروز جامعه ایران اشاره میکند و میپرسد با وجود برخی برداشتهای رایج از نقش زن و مرد، آیا انتظار ایفای همزمان نقش فردی، خانوادگی و اجتماعی از زنان عملی است؟
خانم ابوالقاسمی در پاسخ بیان می کند: تحقق الگوی سوم زن بدون تغییر نگاه مردان و شکلگیری الگوی سوم مرد امکانپذیر نیست. از نظر او، زن و مرد در نگاه اسلام مکمل یکدیگرند و هر دو باید در مسیر رشد و تمدنسازی حرکت کنند. هنوز در جامعه، برخی مردان انتظار دارند زن در درجه اول تمام نیازهای خانه، همسر و فرزندان را تأمین کند و سپس اگر فرصتی باقی ماند، به فعالیت اجتماعی بپردازد. او این نگرش را مانعی برای تحقق الگوی مطلوب میداند.
استاد علیزاده معتقد است جامعه در مسیر تغییر قرار دارد، اما هنوز با وضعیت مطلوب فاصله زیادی دارد و تغییر فرهنگ و نگرشها نیازمند زمان است.
سپس با بیان یک تجربه شخصی، به تأثیر باورهای سنتی و عادتهای فرهنگی اشاره میکند. او خاطرهای از پاسخگویی به پرسشهای شرعی در یک مسجد دانشگاه نقل میکند که در آن، دانشجویی با وجود حکم صریح مراجع تقلید، به دلیل توصیه مادربزرگش حاضر به پذیرش حکم شرعی نبود. از این مثال نتیجه میگیرد که بسیاری از باورهای فرهنگی و سنتی، حتی زمانی که با نظر کارشناسان یا احکام رسمی سازگار نیستند، همچنان بر رفتار افراد اثر میگذارند و اصلاح این ذهنیتها یکی از چالشهای اصلی در تحقق الگوهای مورد نظر است.
سخنرانان تأکید میکنند که بهمرور زمان، انتظارات اقتصادی از زنان افزایش یافته و در بسیاری از خانوادهها، علاوه بر مسئولیتهای سنتی، انتظار مشارکت در تأمین هزینههای زندگی نیز از آنان وجود دارد. از نظر آنان، این وضعیت باعث شده زنان از نقش اصلی خود فاصله بگیرند و فشار مضاعفی را تحمل کنند.
یکی از سخنرانان با بیان تجربه شخصی خود معتقد است که اگر تأمین مالی خانواده بر عهده مرد باشد و زن بدون اجبار به کسب درآمد، نقشهای خانوادگی و اجتماعی خود را ایفا کند، زندگی از نظر اقتصادی و روانی سامان بهتری خواهد داشت. همچنین بیان میکند که مسئولیت اقتصادی مرد، انگیزه او را برای تلاش و تأمین معاش افزایش میدهد.
در ادامه، سرکارخانم رجبی از اساتید محترم ارائهکنندگان تشکر و قدردانی می نماید و جمعبندی میکند که در این کرسی، مفهوم «برابری» در اندیشه فمینیستی به معنای «یکسانی» زن و مرد معرفی شد و در مقابل، مفهوم «تن قدسی» بهعنوان چارچوبی برای تبیین جایگاه زن در اندیشه اسلامی ارائه گردید.
بر اساس جمعبندی جلسه، «تن قدسی» بر کرامت انسانی زن، مسئولیتهای اجتماعی و معنوی، حفظ خانواده، حجاب و امکان حضور فعال اجتماعی تأکید دارد و تلاش میکند به پرسشهایی درباره نسبت میان حجاب، فعالیت اجتماعی و جایگاه زن پاسخ دهد. همچنین بر نقش الگوهای عینی از زنان مسلمان موفق در عرصههای مختلف تأکید میشود و این الگوها راهی برای نشان دادن امکان جمع میان حفظ ارزشهای دینی و حضور اجتماعی معرفی میشوند.
در پایان، بر این نکته تأکید میشود که زنان میتوانند با حفظ نقش مادری، عفاف و ارزشهای اسلامی، در جامعه نقشآفرین و کنشگر باشند و از حاضران خواسته میشود این مباحث را برای تقویت بنیان خانواده و جامعه اسلامی مورد توجه قرار دهند.
